Herinrichting De Alde Feanen
Raamplan
Eerste Module
Tweede Module
Algemeen
Het Nationaal Park de Alde Feanen ligt in een tweetal landinrichtingsprojecten:
de herinrichting Alde Feanen en de herinrichting Swette-De Burd. Deze projecten
hebben van de provincie Fryslân de opdracht gekregen om gebieden binnen het
Nationaal Park in te richten als natuurgebied. Daar horen ook andere
doelstellingen bij, bijvoorbeeld het aanleggen van recreatieve voorzieningen
zoals wandelpaden, een uitkijktoren of een aanlegsteiger voor bootjes. Voor
beide landinrichtingsprojecten is een zogenaamde Bestuurscommissie ingesteld.
Deze commissie is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de plannen en bestaat
uit vertegenwoordigers van natuurbescherming, waterschap, recreatie, landbouw
en gemeenten. Het secretariaat en het dagelijkse projectmanagement ligt bij
Dienst Landelijk Gebied. Bij het opstellen van plannen en de uitvoering hiervan
wordt nauw samengewerkt met medewerkers van It Fryske Gea, Wetterskip Fryslân
en de betreffende gemeenten.
De herinrichting Alde Feanen is op dit moment volop in gang met het
inrichten van het gebied ten noorden van Earnewâld. Hierbij gaat het deels om
verbetering van de bestaande natuurterreinen, maar de oppervlakte natuur wordt
ook verder uitgebreid. De meest in het oog springende maatregel is de aanleg
van nieuwe petgaten. Percelen grasland worden daarbij omgevormd naar moerasgebied
waardoor de bestaande kwetsbare natuurgebieden beter beschermd worden. Ook het
watersysteem in het gebied wordt sterk verbeterd. Hierdoor is het straks beter
mogelijk om de natuurgebieden in droge perioden van voldoende water te
voorzien.
Behalve natuurinrichting worden er ook veel recreatieve voorzieningen
aangelegd. Wandelpaden worden opgeknapt en er worden nieuwe routes aangelegd.
Midden in het gebied is een robuuste uitkijktoren gebouwd. Vanaf deze toren is
er een mooi uitzicht over het omliggende natuurterrein.
Afgeronde projecten van de herinrichting zijn het Pettebosk ten
zuiden van Earnewâld en de Jan Durkspolder.
Voor de herinrichting is een Raamplan opgesteld. Hierin wordt
beschreven wat de doelen zijn die de Bestuurscommissie moet realiseren. De
uitvoering van die doelen vindt plaats via zogenaamde uitvoeringsmodules. De
inrichting van het Pettebosk was bijvoorbeeld onderdeel van de 1e
module, inrichting van het gebied ten noorden van Earnewâld is opgenomen in de
2e module.
Raamplan
Omdat er in De Alde Feanen plaats moet zijn voor
veel verschillende functies zoals natuur, water, landbouw en recreatie, zijn er
in de loop der tijd knelpunten ontstaan. In het gebied ligt een grote opgave
voor natuurontwikkeling waarmee problemen rondom verdroging, waterkwaliteit en
recreatiedruk opgeheven kunnen worden. Om uitvoering te geven aan deze
inrichtingsopgave is door de provincie Fryslân een Bestuurscommissie ingesteld.
Deze commissie heeft de benodigde maatregelen benoemd in een Raamplan. In dit
plan is op hoofdlijnen aangegeven welke maatregelen er uitgevoerd moeten
worden.
Klik hier voor de plankaart bij het Raamplan.
De knelpunten van het gebied
Water
Vroeger lag De Alde Feanen lager dan de rest van de omgeving en
was gebied daardoor vanzelfsprekend natter. Dit kwam doordat er water vanuit de
hoger gelegen zandgronden omhoog kwam via kwelwater. Doordat de omgeving van De
Alde Feanen is ingepolderd en ontwaterd ten behoeve van de landbouw, zijn die
polders in de loop der tijd lager komen te liggen dan het natte natuurgebied.
Het gevolg hiervan is dat de situatie nu omgekeerd is. Water vanuit de Alde
Feanen trekt nu via de ondergrond naar de omliggende polders. Om deze reden
moet de beheerder zo veel mogelijk regenwater proberen vast te houden in het natuurgebied. Ook
wordt er water vanuit de Friese boezem ingelaten. Over het
algemeen is dit water van andere, minder goede, kwaliteit dan het vroegere
'gebiedseigen' kwelwater. Dit alles heeft negatieve gevolgen voor de
ontwikkeling van de natuur: De Alde Feanen verdroogt en verzuurt.
Natuur
|
Verdroging is vaak de
eerste oorzaak voor achteruitgang van laagvenen. Planten en dieren die
gebonden zijn aan een nat of drassig milieu krijgen direct last van een
chronisch tekort aan water. De vorming van land uit water wordt belemmerd.
Waterplanten en jonge vegetaties ontbreken grotendeels. Tegelijkertijd
verouderen de veenmosrietlanden en het moerasbos.
|
|
|
Recreatie
|
's Zomers bezoeken meer dan 200.000 waterrecreanten het gebied en op een
gemiddelde zomerse weekenddag liggen er ruim 700 boten binnen het gebied
afgemeerd. Recreatie en natuur kunnen goed samengaan, maar recreatie kan ook
leiden tot verlies van natuurwaarden doordat mensen natuurgebieden ingaan wat leidt tot verstoring van de rust. Bovendien maakt de enorme drukte met boten bepaalde vaarwegen in het
hoogseizoen onveilig. Het blijkt dat de recreant van nu andere eisen stelt aan
zijn omgeving. Daarnaast blijkt dat ook in De Alde feanen behoefte is aan
nieuwe, meer diverse vormen van recreatie.
|
|
|
Hoe ziet het gebied er na uitvoering van de maatregelen uit?
De westkant van het gebied
is het bestaande laagveenmoerasgebied, en ligt voor de boezem. Er is ruimte
voor grotere boten en de natuur krijgt de kans zich te ontwikkelen in de goede
richting.
Aan de oostkant van het gebied ontstaat een mozaïek van verschillende biotopen.
Dat betekent dat het gebied uit verschillende moeras(bos)-, weide, riet-, en
laagveengebiedjes bestaat.
Kenmerkend voor het westelijk deel van de Alde Feanen is water en varen.
Earnewâld is het kerngebied tussen het oostelijk en westelijk deel. Er is een
verschil in waterpeil tussen oost en west. Aan de oostkant is meer ruimte voor
kleine boten. Het oostelijk deel heeft meer te maken met 'droge' vormen van
receatie: hier kan worden gefietst en gewandeld. Er zijn voldoende paden en er
kan op verschillende locaties aangemeerd worden.
Hoe gaat de planvorming in zijn werk?
|
In opdracht van de Bestuurscommissie stelt de Dienst Landelijk
Gebied (DLG) zogenaamde uitvoeringsmodules op. Deze modules worden vastgesteld
door Gedeputeerde Staten (GS) van de provincie Fryslân. Vervolgens kan DLG op
basis van de vastgestelde module beginnen met het uitwerken van
inrichtingsbestekken. In een bestek wordt op detailniveau beschreven hoe een
gebied ingericht moet worden, waardoor een aannemer de werkzaamheden kan gaan
uitvoeren. De streek wordt via nieuwsbrieven en voorlichtingsavonden
geïnformeerd over de planvorming. Daarnaast wordt er veel tijd gestoken in persoonlijk
overleg met betrokkenen.
|
|
|
Eerste module
In de 1e module van de herinrichting is het Pettebosk
ingericht, een natuureducatiebos aan de zuidkant van Earnewâld. Het gebied
is ongeveer 16 hectare
groot en ligt vlakbij het bezoekerscentrum van Nationaal Park De Alde Feanen (De Wiidpleats). In
het Pettebosk is natuur gecombineerd met recreatie. Verder is de
waterhuishouding afgestemd op het achterliggende natuurgebied, de Jan
Durkspolder. Als uitgangspunt voor de inrichting is de traditionele
petgatenstructuur aangenomen: langgerekte waterpartijen afgewisseld met hogere
stroken. Deze structuur is vergelijkbaar met de langgerekte veengaten en
legakkers die ook in het westelijke gedeelte van de Alde Feanen liggen.
Voor de recreatie is er een kanoroute aangelegd. Deze route sluit
via een kanoduiker in de Manjepetswei aan op de al bestaande route langs de Jan
Durkspolder. Er zijn een aantal instapplaatsen aangebracht nabij de
parkeerplaatsen aan de weg naar het bezoekerscentrum. Rondom het Pettebosk ligt
een wandelpad dat aan de westzijde aansluit op de route naar het
bezoekerscentrum, het landbouwmuseum en naar de wandelroute langs de Jan
Durkspolder. De eilandjes in het gebied zijn via wandelpaden met bruggetjes te
bereiken. Verder is er een laarzenpad gerealiseerd, een speelbos voor kinderen
en een struinbos dat ook buiten de paden toegankelijk is. Via informatieborden
worden de bezoekers geïnformeerd over het gebied en zijn bijzondere
natuurwaarden.
Klik hier voor de plankaart van de 1e module.
Tweede module
De 2e module van de herinrichting is nog volop in
uitvoering. Het gebied waar werkzaamheden worden uitgevoerd ligt aan de
noordkant van Earnewâld en is ongeveer 400 hectare groot. De
werkzaamheden hebben vooral betrekking op een verbetering van het watersysteem.
Hierdoor kunnen de bestaande kwetsbare natuurgebieden beter beschermd worden.
Aan de randen van het gebied worden op graslandpercelen petgatstructuren
aangelegd. Dit is bijvoorbeeld gebeurd in het gebied ten westen van de
Bolderen. Met deze inrichting wordt er een bufferzone aangebracht rondom de
bestaande kwetsbare natuurgebieden. Die natuurgebieden bestaan bijvoorbeeld uit
hoogveenbos of veenmosrietland. In de nieuw aangelegde natuurgebieden wordt een
natuurdoel met jonge verlanding nagestreeft. Open water met waterplanten en
riet- en oevervegetatie. Verder is het de bedoeling dat er rietlanden bij komen
die jaarlijks gemaaid worden door de rietsnijders rondom Earnewâld.
Er zijn een aantal gebieden waar de openheid gehandhaafd wordt.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de Bolderen. Dit is een zeer laaggelegen polder met
een hoge botanische waarde, in de percelen komen onder andere orchideeën voor.
Voor de recreatie wordt er door het gebied een kanoroute
aangelegd. Deze kanoroute begint bij het dorp Earnewâld en eindigt in de visvijver
aan de Feantersdyk bij de zandwinput. Verder worden de bestaande wandelpaden in
het gebied opgeknapt en zullen er een aantal nieuwe routes worden aangelegd.
De module heeft een looptijd van 4 jaar, de uitvoering zal
doorlopen tot in 2012. De totale begroting van het pakket maatregelen en
voorzieningen bedraagt ruim 5 miljoen euro.
Klik hier voor de plankaart van de 2e module.
Meer informatie
Nadere informatie over de herinrichting kunt u verkrijgen bij
Dienst Landelijk Gebied:
Zuidersingel 3
Postbus 2003
8901 JA Leeuwarden
telefoon 058-2955255
Contactpersonen: Erik Lourens (h.e.lourens@dlg.nl)
en Tim Loonstra (t.loonstra@dlg.nl)